---
url: 'https://www.kurukhtimes.com/56/'
title: धरमुस बिट्ठी केरस (एक इतिहास)  
author:
  name: admin
  url: 'https://www.kurukhtimes.com/author/admin/'
date: '2020-12-16T13:48:24+00:00'
modified: '2026-03-05T05:04:35+00:00'
type: post
categories:
  - Documents
tags:
  - Julias Tigga Kerla
published: true
---

# धरमुस बिट्ठी केरस (एक इतिहास)  

देवनाथ सायस गही समधियान कुकड़ो पद्दा रहचा। तंगदन ओन्दर’आ गे गोल्लस धरमुसिन बिट्ठी धरचस। र्इ चान पर्इयाँ उरूख़कन्ती आस तंगदा गने पुरी सहर तिरिथ काला गे मनमनरस। धरमुस मून्द गोटंग अउर कुँड़खा़रिन बिद्दयस। देवनाथ गोल्लस गहि तिरिथ उरूखना उल्ला पतरा ए:रर की टिपिरकी रहचा। अँवती धरमुस तड़तड़ाय के कुकड़ो पद्दा केरस। पालकी नुं बिजोली बींड़िन अरग’अर की धरमुस अरा संग्गियर हँफा-हँफी किर्रा लगियार। ओन्टे दरंगन कट्टतो’ओ बी:री पालकी ओन्टे टिलहा संग्गे धस्सरा केरा। दुक्खे ने:का हों मला मंज्जा, न नी:क’र्इम खत्तरर न मुड्डियर, पालकी भइर ओन्द कों:ड़ा नुं ख़ज्ज ती धस्सरा। बिजोली, एड़पा अंड़सर की र्इ ख़ी़रिन तम्बस हेद्दे तिंग्गया। गोल्लस इबड़ा कत्थन मेनर की थुपी अरा सोट्टक मउर चिड़’उर मर्इया बरसा:चस। अन्ति र्इदिम बिट्टी गहि मुल्ली रहचा। गोल्लस बाचस जे ढिबा निमागे चि’ओन बाचकन आ ढिबा अक्कु निमागे मला ख़क्खर’ओ। नेला पैरी तिरिथ कालागे सपड़ार’आ। मेना, खे़र चींखोकिम इसते पालकी चो’ओ। दुगा, तिमडू, दुला गुट्टियर गे हों काना मनो आरिन पैरी इसन ओन्दरके। एंड़ गोटंग पालकी चो’ओ। धुरमुसिन संग्गियर अड्डा ख़क्खर की मेंज्जर अना ले, मुल्ल्नि गा मोल्लस चुकती मेनहा नंज्जस चिच्चस? धरमुस धीरहेम फुसफुस्सरस – गोल्लस गहि ताव अक्कुन अरगकी र’र्इ। इबड़ा कत्थन मेंज्जस होले अफर्इत मनो दरा कालो। नलख गहि बेड़ा नुं छछेम र’आ। ख़े:र चीं:खा़ खनेम एँ:ड़ो डुली चो:चा। ओना गे तीख़िल दाली चिड़’ऊ भरियर जुदम, हड़का बोक्सा संजगी गुट्ठि गे जुदम भरियर, मण्डी खटऊ, किचरी नू:डु, पान कमउ गुट्ठि जुदा-जुदा आलर, गोड़ ओन्द कुरी दोय झन दरघा नु मंज्जर।

> ***चिहुट नना ख़ने ख़़ोसरा उटुरओ, हो होरे जूड़ी भर्इ, नकुरओ टोड़ंग सगरे।***
> पालकिन ए:को बी:री़ झल’आ गे हों जों:ख़र रहचर। नीकर्इम डहरे नुं र्इ गोंहड़न ए:कना ए:रोर होले ठौकम ब’ओर का र्इ दरधा गा नागपूर ती बर’आ लगी। लोहाड़ी अरा ख़ुड़ती बी:री एकसन डेरा इज’ओ आ बीरी बिट्ठी आलर गे ख़इका अलख़ड़ा अरा गुल्ले मो:ख़ा गे ख़क्खर’ओ। अदिन ओपअर की मों:खा़ गे भरियर हेद्दे छिप्पा मला रहचा। न गोल्लस गहि जिया नु इदी खतरी तिहम रहचा।

टीप अड्डा नु गोल्लस एत्ता मला बिद्दयस, चहे पालकी नु ख़न्दरस केरस होले पालकी का:लो एका गूटी, अदी पर्इत्त नु गोल्लस गहि मने गही पता मल्ला। बेड़ा कुक्क चप्पो ती अड़ती मनन चहे पुत्त-बीरी का तरा मा:खा़ मनन। एन्ने धड़ी बेड़ा नु पालकी चिड़उर तो:कनुम-तो:कनुम अलख़ड़न फँकआ लगियर। एकसन तले डेरा खतरओ होले ख़ड़िदका ततरका कँुड़ख़र गे ख़न्दर’आ अरा तुंगुल संघरा-सहड़ा चि’आगे बर’ओ। गोल्लस गहि ख़न्न मुन्धभारे कुँड़ख़र छिप्पा नु मण्डी ओनना जोक्खा आलर मला रहचर। आर मे:दन सोभतआ गे गोल्लस मुन्धभारे धुति हूँ अत्ता पोल्ला लगियर।

धरमुस कुँडुस भरियर राहि मझी नु, गुनुचका ओरोत रोट’ओ आलस रहचस। आस संग्गे मला रहचका होलेगा नन्ना भरियर गोल्लस गहि एन्ने कचकचन एन्देर सह’ओर। आर मझी टोडूंग नुं पालकिन अम्बरकी झुण्डू तरा बोंग्गोर चि’ओर पहें। धरमुस संग्गियर गहि जियन अख़’आ लगियस। आस गहि घोखना अरा सलहा रहचा का नलख गहि मझी नु ने:कन हो दोस अम्बा चि’आ। जिया मला एम्मबा सा:र’र्इ आ नलखन ओ:रे दिम अम्बा नना, न अन्ने नलखन नना गे इंजिर’आ। एन्नेम होरमर बुझा-मता मन्नुम अरा बिट्ठी नलखन नन्नुम अधा डहरे गूटी केरर।

पुरी सहर मुन्द चन्दो गहि डहरे रहचा। डहरे नं अंजखंज टोडं़ग परता निन्दकी रहचा। लकड़ा अरा मेढ़ो परता नु कोचकोचोरका रहचा। ख़ोसरा नु तेर बिछी अरा ख़च्चु तिंगली अरा इड़बी-सिड़बी डाँस अरा डोन्डो बलबलरका। कुँड़ख़र गहि डिड्ढ अरा संवग  तुले गोल्लस तिरिथ का लगियस। दरघा आ टोडं़ग मझी नुं अँड़सिया एकसन दृांख खा़ड़ कोइल ख़ाड़ गने बड़िन जोड़ा’र्इ असन डेरा एँड़-मून्द उल्ला गूटी इज्जा। खा़ड़ जोड़ोरका अड्डन गोल्लस पका पत्त’आ लगियस आस ख़ोसरा नु एमआ गे का:लोस। एमओस दरा बरओस। पलैथ ओक्कर की पुजा ननोस, बर्हमारओस, ओनोस, मो:खा़ेस। तले तंगहय मेद्दोन चमकआ गे हेलेरओस। मुन्ध आस ओन्द पुत्तबीरी जमा भरियारिन तंग हेद्दे मीख़यस। तान लोदकोदाय के तकिया अट्टिका मंची नुं उक्कियस। चांदी हुका नु चिलम निन्द‘अर की ओरोत सुसारिस हुका गहि नरिचन गोल्लस गहि ब’र्इ सोझ नु नंज्जस दरा इज्जस। गोल्लस ओन्द गड़गड़ हुकन दरा धुंगन नन्ना तरा ऊ:रआ गे मेलख़न किरताचस। अत्तरा धरमुस अरा तंगहय संग्गियर उक्कर रहचर। गोल्लस ओरमारिन मेंज्जस – एन इवन्दा उल्ला ती निमहय गोल्लन तलदन, नीम इदिन अख़दर। नीम अख़दर का एन नीम मर्इया एक’अम रकम गहि बे नेवर्इ नलख मला नंज्जकन बेएदन। धरमुस अरा नीम होरमर र्इ पत्त नु गोवाह चिआ ओंग्गदार अउर जोक्क उल्ला नु नाम पुरी सहर अँड़सोत का:लोत। नीम गा देवता गुसन अँड़सा पोल्लोर। देवतन ए:रा अरा ओ’लग्गा गे अंहबास आलारिन कोर’आ मला चिअ़नर। जगरनाथ मन्दिर अजगुत नेम्हा अरा धरम अड्डा तली। एन एंग्गन सपड़‘आ लगदन का होरमर गहि उइजी नु एन मन्दिर उला का:लोन। एंगहय गने एंगदा बिजोली संग्गे नुं रोट’ओ कालो।

कत्थन मेनर की अधअध आ:लर गहि जिया रोप’ओ मंज्जा केरा। ओरतोस जिया नु बाचत का इंवदा बिट्ठी खटचका गहि होले एन्देर ख़जपा मंज्जा ? नन्नस बाचस एन गा मन्दिर गहि देवतन ए:रना गहि लोभे ती बर’आ लगदन। एन्नेन अख़ना होले ठेपो हों मला बर’ओन पहें। अउर ओरतोस बाचस – हू गोल्लस तान भर्इर धरमी हंकारदस। चिअ़ना ख़ट्टना नु ता:निम गा साढ़े बार्इस। ओतोख़ तान का:दस नेक’आ। धरमे आस गे एन्नेम ओक्का ने कण्डो चि’ओ। धरमुस कत्थन तय-तबड़ा नन्नुतिम मुन्ध बाचस का मझी डहरे नुं इड़दो-बिड़दो कछनाखरना ती नमा गे मला फल’ओ। नलखन मुन्ध मुंज्जा तले ए:रा। नलख मला ख़ंज्जा होले हा:ड़ी गे खे़बदन तंग’आ धर’आ-धर’आ अरा सीख ओत्थोर’आ।

नन्ना उल्ल डेरा चो:चा। आ:लर उड़िसा रा:जी नु कोरचर। एरचेर भफर भरियर डहरेन सराबअ़नर। ओरेत भरियस बहरी का:ला गे ती:रयस। आ:लस पतड़ा उला ओन्टे खुदगुदी तरा केरस। अत्तरम लकड़ा आसिन पेत्ता की ले होच्चा। गोल्लस जिया नु एँड़ बखरा मंज्जस, आस घोखदस का एन डहरेन ए:रोन का ला:सन बेद्दागे का:लोन ? तले भरियारिन पे:सस का गुचा डहरेन धरआ। धरम नलख नु ओट्टा गा मनोदिम। पालकी हा:ड़ी बड्ढ़रा।

खतरनुम चो’अनुम आ:लर दिघा डहरे करने दरमरा लेक्खा मंज्जर। ओन्द अठवारी मंज्जा अन्नु हों डहरे बकिमस रहचा। एक’अम लेक्खा हपता उल्ला रेंगेट-रेंगेट मन्नुम आलर पुरी सहर अँडिसयर। अंड़सर की गोल्लस फरक फन्द अड्डा नुं मन्दिर ती गेच्छम डेरा फन्दचस। होर्मर डेरा नु ओन्द अठवारी गूटी ख़न्न र्इख़यर। आलर गहि ख़ेसेर ती ओत्था इत्तिया। उल्ला-मा:खा़ एकना गहि बखनी अम्बरा। जिया दव सलतंत मंज्जा। मन्दिर, ए:रा गे जोक्क गेच्छा नु इज्जकी रहचा।

गोल्लस अरा तंगदा मन्दिर नु देवतन दरसन नना गे कोरचर। देवतन ओलग्गियर। दान-पूर नंज्जर। जियानु पका खुसमा:रर। परसाद ओन्ड्डर मोक्खर। तले आर किर्रयर। मन्दिर नु रोक झेक मला रहचा। र्इद गोल्लस गहि तंगहय कूल ती सिरजाचका कत्था। गोल्लस कम चरपट मला रहचस। आस तंगहय पसिन्द लेक्खा ओरोत-ओरोत बरचका जों:ख़ारिन मन्दिर होच्चस, ए:दाचस दरा भो:ग मण्ड्डिन हूँ ओनताचस। होरमर गहि पा:ली मंज्जा। ओतोख़ बच्छरस धरमुस। ने:कन गोल्ल्स ए:दआ गे होच्चस आ:सिन एन्ने हूँ पे:सस का र्इ कत्थन ने:कन हूँ नन्नारिन अमके तेंग्गा। पंडर आनकर रअ़नर का जिया नु आनका कत्थन ने मला उइयो आर मैंया जगरनाथ देवना बगड़ार’ओ का:लो। आर गहि नोकसान मनो, अंवती धरमुस गे र्इ फहम मना पोल्ला का होर्मर देवतन र्इरयर अरा ए:निम रोट’ओ बछरका आलन तलदन।

ओन्द माखा गोल्लस डेरा नु तिंग्गयस का खरचा अक्कु घटरआ लगी। अक्कु किर्रा गे नमहय डेरा ने:ला मला पहें नेलबेंजा चो’ओ। होरमर सपड़ा:रका रअ़के। र्इ कत्थन मेनर की धरमुस गहि जिया हौड़-बौड़ मंज्जा केरा। आस जिया उला र्इ आ:सेन गथअर की उइकस रहचस का मन्दिर उला कोरना अरा देवतन दरसन ननना गहि मोका एक’अम अन्ने कोलोरओ किम र’ओ। आस गहि आ:से अक्कुन तुंगुल लेखआ उढ़ियारा केरा। बकिया संग्गेर खुस रहचर का धरमुस गहि आनका लेक्खा मुंज्जा नु गोल्लस आर मैंया मया नंज्जस। फोकारस गा धरमु सिम।

धरमुस डेरा खा़:पा लगियस। अन्ति ख़न्न ए:रागे संग्गियर सहर तरा केरर। गोल्लस तंगदा गने पुरी सहर गहि ओन्टे नमूद खे़:न्दा गे दोकान-दोकान कुद्ददस। पुत्तबीरी गहड़ी गूटी धरमुस जिया नु गुनदस का देवता एकन्ने र’र्इ, भोग एकन्ने लग्गी। ख़ने गा ए:रदस, ओन्टे आ:लस ढिबरिन धर’अर की बरचस। आस गहि ख़ेक्खा नु कोंहा बड़े थड़िया ? थड़िया नु भोग रे, मिठार्इ रे ख़ंजपा रे निन्दका। आ:लस धरमु सिन बा:चस ओना-मो:ख़ा अरा थड़ियन हेद्देन्ता गड्डी गहि अम्म नु उइके चिअ़के। आलस किर्रर की चला केरस। कीड़ा गहि चखचका धरमुस मुन्ध गा हबर-हबर ओन्ड्डस। तले एका गड्डी नु उइय्या गे बाचस ब’अर की आ आलासिन बेद्दा हेल्लरस। पहें असन गा ने हों मला ख़क्खरर। ख़ने धरमुस कप्पनुम-कप्पनुम गड्डिन थिथाबा:चस अरा अम्म नु आ थड़ियन गड्डस चिच्चस।

अधा अधी मा:ख़ा बी:री गोल्लस अरा भरियर डेरा अड्डा नं किर्रयर। आर गा मन्दिर तरम मण्ड्डी ओनर की एन्ने मा:खा़ ननता:चर। गोल्लस डेरा किर्रर की बाचस ने:ला गे लगे होरमर सपड़ार’आ। पर्इरी नास्ता अम्म ननोत दरा उरखोत।

नन्ना पर्इरिम मन्दिर नु डँहोडँह मंज्जा का सोना गहि थड़ियन मन्दिर ती ने ओत्थरा ? परसादी गहि थड़ियन ? देवता मुन्धवारेन्ता थड़ियन ? मन्दिर ता आलर डेरा-डेरा नु दरसन ननूरिन छाड़’आ बीड़’आ हेल्लरर। धरमुस गही डेरा तरा हो जंच’आ गे आलर बरचर। ख़ने धरमुस तंगहय गोल्ला सिन केरका मा:ख़ा एन्देर मंज्जा आ ख़ीरिन तिंग्गयस। आ:लर बेद्दा केरर ख़ने गोल्लस मन्दिर ती बरचका पुजारी गुट्ठिरिन र्इ बारे नु खबर चिच्चस। थड़िया आ हेद्दन्ता लेबड़ा गड्डी ती उरखा। र्इदिम सोना गहि थड़िया रहचा। र्इदिम देवता गहि थड़िया रहचा। धरमे दिम थड़ियन ओन्दोर’उ रहचा। धरमू सिन भेट नना गे देवता बरचा।  

बअ़नर, देवनाथ साय गोल्लस पुरी ती किर्रर की बड़कागढ़ नु अक्कुन ता राँची, जगरनाथपुर नु कोंहा ले मंदिर कमता:चस अरा रंथ ओ:रे ननता:चस।

***– मुं0 जुलियस तिग्गा***

